Μακεδονικό Πρακτορείο Ειδήσεων - www.Apodimos.com
Η καταστροφή στην Νέα Ορλεάνη από την «Κατρίνα», μας έβαλε σε σκέψη για να σας παρουσιάσουμε την ζωή που ζούσαν οι Έλληνες στην Αμερική, διότι και όλοι φτωχοί που υπήρχαν στην Νέα Ορλεάνη θα ζήσουν σαν απόδημοι από τα σπίτια τους. Νομίζουμε ότι σήμερα οι Απόδημοι Έλληνες (και οι δεύτερης και τρίτης γενιάς απόγονοι τους ) στις ΗΠΑ ανέρχονται σε περισσότερους από 2.000.000. Άτομα που ξεκίνησαν πριν από πολλά χρόνια από την πατρίδα για να πάνε στο άγνωστο μέρος για αυτούς. που ήταν η Αμερική. Σήμερα αυτά τα άτομα και οι απόγονοί τους είναι οι καλύτεροι πρεσβευτές της Ελλάδος στη μεγάλη αυτή υπερατλαντική χώρα, εξ αιτίας των κοινωνικών, οικονομικών και πολιτιστικών δραστηριοτήτων τους.Όμως κανείς δεν ένοιωσε τον πόνο του έλληνα μετανάστη και αυτό τον «πόνο της ξενιτιάς » θα σας σ’ αυτό το άρθρο μας , διότι δεν «αμερικανάκια» όπως λένε ορισμένοι, ήταν έλληνες που ξενητεύθηκαν και έγιναν έλληνες απόδημοι, για μια καλλίτερη ημέρα για την οικογένεια τους, για την πατρίδα τους, για τηνΕλλάδα τους. Για αυτούς τους λόγους θα σας παρουσιάσουμε την εργασία του Μακεδονικού Πρακτορείου Ειδήσεων με σκοπό όλοι σας να την γνωρίσετε και να την χειροκροτήσετε .
Έχουν περάσει περισσότερα από 150 χρόνια όπου λίγοι έλληνες, που προερχόντουσαν από όλα τα μέρη της Ελλάδος, περνάγανε την πόρτα της Αμερικανικής Πρεσβείας ή του Προξενείου, ώστε να καταθέσουν τα χαρτιά τους ώστε να ελεγχθούν ώστε να ανοίξει ή πόρτα για να εισέλθουν στο «μεγάλο όνειρο» τους που ήταν οι ΗΠΑ. Σύμφωνα από τις πληροφορίες που προέρχονται από το Μακεδονικό Πρακτορείο Ειδήσεων και τα γραφόμενα του του Σπύρου Κουζινόπουλου, δεν γνωρίζουμε πότε ήλθαν οι πρώτοι έλληνες στις ΗΠΑ, αυτό όμως που πληροφορηθήκαμε είναι ο πρώτος Έλληνας που πάτησε το πόδι του στην Αμερική, ήταν κάποιος Θεόδωρος, που αποβιβάστηκε από το καράβι της ξενιτιάς, στην περιοχή της Φλόριδας στις 14 Απριλίου 1528 και προς τιμή του έχει φιλοτεχνηθεί ένα άγαλμα για τον πρώτο Έλληνα των ΗΠΑ, τα αποκαλυπτήρια του οποίου θα γίνουν στις 8 Ιανουαρίου 2005, στο Κλιαργουότερ της Φλόριδα, σε χώρο που παραχωρήθηκε από το Δήμο του Κλιαργουότερ.
Σύμφωνα από τις παραδόσεις από στόμα σε στόμα, έφτασαν στην Αλάσκα οι πρώτοι Ελληνομακεδόνες στις ΗΠΑ, ακολουθώντας Ρώσους που την κατείχαν μέχρι το 1867, οπότε την πώλησαν στις ΗΠΑ αντί επτά εκατομμυρίων δολαρίων. Ενώ σύμφωνα με τις ίδιες πληροφορίες ότι ο πρώτος κυβερνήτης της Αλάσκας ήταν οΕυστράτιος Δελάρωφ, είχε στις φλέβες του αίμα Ελληνομακεδονικό [1]. Η πρώτη μαζική μεταφορά μεταναστών από την Ελλάδα στις ΗΠΑ, καταγράφεται το 1767, όταν Βρετανοί ιδιοκτήτες φυτειών, μετέφεραν συμβασιούχους συμπατριώτες μας εργάτες στην περιοχή της Φλόριδας. Σύμφωνα με μία εκδοχή, από τις αρχές του 18ου αιώνα, εγκαταστάθηκε στη Νέα Ορλεάνη, κάποιος Δημήτρης που κατάγονταν από τη Μακεδονία. Εκεί, νυμφεύθηκε Αμερικανίδα από την οποία απέκτησε δέκα παιδιά, τους περιώνυμους Δημήτρηδες της ΝέαςΟρλεάνης, που διέπρεψαν σε πολλούς τομείς του δημόσιου βίου της Αμερικής [2].
Λίγο αργότερα, Έλληνες έμποροι άρχισαν να καταφθάνουν το 19ο αιώνα σε λιμάνια της χώρας. Το 1864, μία τέτοια ομάδα εμπόρων ίδρυσαν στη Νέα Ορλεάνη την πρώτη ελληνοορθόδοξη εκκλησία της Αμερικής. Υπολογίζεται ότι λίγο πριν το 1890 υπήρχαν λιγότεροι από 15.000 Έλληνες στις ΗΠΑ.
Παιδιά αγωνιστών ή καταδιωγμένων
Βέβαιο είναι ότι κατά την περίοδο της Ελληνικής Επανάστασης στα 1821 και για μικρό διάστημα χρόνου μετά τη λήξη του αγώνα, αμερικανοί φιλέλληνες και ιεραπόστολοι που ήρθαν στην Ελλάδα για να βοηθήσουν τους επαναστάτες, απέστειλαν ή συνόδευσαν στην Αμερική για περίθαλψη και σπουδές ορφανά Ελληνόπουλα που μπορούν να θεωρηθούν οι πρώτοι επίσημοι μετανάστες σε αυτή τη μεγάλη χώρα. Ανάμεσα σε αυτά τα Ελληνόπουλα, ήταν και Μακεδονόπουλα, παιδιά αγωνιστών ή καταδιωγμένων στη Ρούμελη, στο Μωριά και στα νησιά [3].
Όπως προκύπτει από αρχειακές πηγές, ανάμεσα στα πρώτα Ελληνόπουλα που σπούδασαν στις ΗΠΑ, ήταν και οι Μακεδόνες νέοι Χρήστος Βαγγέλης και Νικόλαος Πρασσάς, οι οποίοι φοίτησαν στο Amherst college. Ο Βαγγέλης που καταγόταν από τη Θεσσαλονίκη, όταν τελείωσε τις σπουδές του, δίδαξε στο ίδιο ίδρυμα αρχαία και νέα ελληνική γραμματολογία. Αργότερα τον συναντούμε έμπορο στη Νέα Υόρκη και στη συνέχεια στη Σύρο, όπου ίδρυσε την εκεί Εμπορική Σχολή, ενώ ογιός του Αλέξανδρος, σταδιοδρόμησε ως δημοσιογράφος στη Νέα Υόρκη.Από τη Θεσσαλονίκη και κατ΄ άλλους την Κωνσταντινούπολη, καταγόταν και ο περίφημος παιδαγωγός σε σχολεία της Βοστώνης, Γιάννης Ζάχος. Από τα μέσα του 19ου αιώνα, εγκαταστάθηκαν στις ΗΠΑ αντιπρόσωποι ελληνικών εμπορικών οίκων. Μεταξύ αυτών και γουναράδες από την Καστοριά και τη Σιάτιστα, όπως τουΚαστοριανού οίκου Σκαπέρδα και του οίκου Περπέσα από τη Σιάτιστα [4].
Το μεγάλο μεταναστευτικό κύμα
Στις αρχές του 20ου αιώνα, εμφανίστηκε το πρώτο μεγάλο μεταναστευτικό κύμα από την Ελλάδα προς τις ΗΠΑ και μόνο στην περίοδο 1890-1917, περίπου 450.000 Έλληνες έφτασαν στις ΗΠΑ. Υπολογίζεται ότι κατά την περίοδο αυτή, περισσότεροι από δέκα τέσσερα εκατομμύρια Ευρωπαίοι πέρασαν στην Αμερική, αναζητώντας βελτίωση του βιοτικού τους επιπέδου και των συνθηκών εργασίας. Εκείνο το μεταναστευτικό ρεύμα ανακόπηκε το 1917, ύστερα από την είσοδο τηςΑμερικής στον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Στην αρχή, η μετανάστευση από την Ελλάδα είχε προσωρινό χαρακτήρα. Οι άνθρωποι ξενιτεύονταν για λίγα χρόνια και επέστρεφαν στις οικογένειές τους. Αργότερα η μετανάστευση έλαβε μόνιμο χαρακτήρα [5].
Ανάλογη ήταν η ροή προς την Αμερική μεταναστών από τη Μακεδονία, με την ιδιαιτερότητα πως μέχρι την απελευθέρωσή της, οι Έλληνες της Μακεδονίας έπαιρναν το δρόμο της φυγής ωθούμενοι όχι μόνο από οικονομικά αίτια, όπως οι Έλληνες της ελεύθερης Ελλάδας, αλλά και από πολιτικούς λόγους. Η απέχθεια των υπόδουλων Μακεδόνων προς το δυνάστη και τη βάρβαρη συμπεριφορά του, ενδυνάμωνε τον πατριωτισμό τους με συνέπεια να μην μπορούν να ανεχθούν περαιτέρω της καταπιέσεις. Κοντά σε αυτές, ήταν και η δράση των ένοπλων βουλγαρικών ληστρικών συμμοριών πριν και κατά τη διάρκεια του Μακεδονικού Αγώνα, που δημιουργώντας ένα αίσθημα ανασφάλειας, οδηγούσε στη φυγή τους Έλληνες της Μακεδονίας [6].Κατατρεγμένοι Έλληνες από τη Μ. Ασία στις ΗΠΑΜετά το τέλος του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου και μέχρι το 1924, όταν θεσπίστηκαν διάφοροι νόμοι για τον περιορισμό της μετανάστευσης, περίπου άλλοι 70.000 Έλληνες κατέφθασαν στη μεγάλη αυτή χώρα, κυρίως από τη Μικρά Ασία, μετά την μικρασιατική καταστροφή. Κατατρεγμένοι Έλληνες από τη Σμύρνη, την Κωνσταντινούπολη, την Προύσα, την Καισάρεια κ.α., ανακατεμένοι με Εβραίους και Αρμένηδες. Ανάμεσά τους και ο Ηλίας Καζαν(τζόγλου) οικογενειακώς. Αργότερα ο Γκάτσος με το Χατζιδάκι θα τραγουδήσουν το ταξίδι του: «τ΄ αστέρι του βοριά θα φέρει ξαστεριά» [7]
Τα πρώτα ταξίδια προς το «Νέο Κόσμο» και σχεδόν μέχρι τις δεκαετίες 1950 -1960, γίνονταν ακτοπλοϊκώς, με διάσημα την εποχή τους ατμόπλοια όπως το «Πατρίς», το «Αθήναι», το «Μεγάλη Ελλάς», το «Θεμιστοκλής» κ.α. Το ταξίδι διαρκούσε τρεις εβδομάδες. Το κυρίαρχο στοιχείο στο πρώτο εκείνο μεταναστευτικό ρεύμα, ήταν η σαφής υπεροχή των ανδρών, καθώς οι τέσσερις στους πέντε μετανάστες ήταν άντρες και μόνο μία στους πέντε γυναίκα. Από την περίοδο αυτή και μέχρι το τέλος του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, έφτασαν στην Αμερική μόνο 30.000 Έλληνες, από τους οποίους η συντριπτική πλειοψηφία ήταν νύφες για τους εργένηδες, καθώς και οι σύζυγοι των μεταναστών που ήδη είχαν εγκατασταθεί στις ΗΠΑ.
Στο Έλλις ΆϊλαντΟι περισσότεροι μετανάστες έφευγαν από την Ελλάδα ακτοπλοϊκώς, από τα λιμάνια της Πάτρας, της Καλαμάτας και του Πειραιά. Κάποιοι από τη Νάπολη ή το Παλέρμο της Ιταλίας και μερικοί από την Τεργέστη. Τα πλοία, αποβίβαζαν τους μετανάστες στο νησί Έλλις, στην είσοδο της Νέας Υόρκης. Εκεί γινόταν ιατρικός έλεγχος και έμπαιναν σε ολιγοήμερη καραντίνα, πριν διασκορπιστούν στη μεγάλη αυτή χώρα. Στις βιομηχανικές πόλεις του βορρά, (Νέα Υόρκη, Βοστώνη, Σικάγο), οι μετανάστες εύρισκαν εύκολα δουλειά, χωρίς να δίνουν στόχο για ρατσιστικές αντιδράσεις. Με βάση τους αμερικανικούς νόμους, οι Αμερικανοί δέχονταν μόνο ανθρώπους που θα μπορούσαν να φανούν χρήσιμοι στη χώρα τους. Σύμφωνα με το άρθρο 2 του νόμου του 1907, έμπαιναν σοβαροί περιορισμοί: «Αι ακόλουθοι τάξεις αποκλείονται εκ των Ηνωμένων Πολιτειών: οι ηλίθιοι, οι ασθενείς το πνεύμα, επιληπτικοί, φρενοβλαβείς, οι επαίται, οι σωματικώς ελαττωματικοί, οι καταδικασθέντες επί κακουργήματι, οι πολύγαμοι, οι αναρχικοί, γυναίκες ερχόμεναι δι΄ ανηθίκους σκοπούς κ.α.»[ 8].
Κανένας δεν μπορούσε να αποβιβασθεί στη Νέα Υόρκη αν προηγουμένως δεν υφίστατο τη διαδικασία του ελέγχου στο νησάκι Έλλις. Ο έλεγχος ήταν διοικητικός και ιατρικός. Οι γιατροί εξέταζαν κυρίως τα μάτια των μεταναστών για να διαπιστώσουν ότι δεν πάσχουν από τραχώματα, την κατάσταση του δέρματος τηςκεφαλής, το στόμα κτλ. Σε περίπτωση διάγνωσης ασθένειας ή σωματικής αναπηρίας, ο μετανάστης παραπεμπόταν σε λεπτομερέστερη εξέταση. Αν τελικά αποδεικνυόταν ότι, πράγματι, έχει πρόβλημα υγείας δεν γινόταν δεκτός, η δε ατμοπλοϊκή εταιρεία που τον μετέφερε, είχε την υποχρέωση να τον επαναφέρει στην πατρίδα του.Σε αναζήτηση δουλειάςΑφού περνούσε τις εξετάσεις του ELLIS o μετανάστης, είτε μεταφερόταν στη Νέα Υόρκη και εγκαταλειπόταν εκεί, είτε κατευθυνόταν στο σιδηροδρομικό σταθμό για να συνεχίσει το ταξίδι του στο εσωτερικό της χώρας. Σε κάθε περίπτωση το πρόβλημα ήταν ένα: η εξεύρεση μιας «προσωρινής» δουλειάς, μέχρι να παρουσιαστεί η «ευκαιρία».
Ο μεγάλος όγκος των μεταναστών αποκλειόταν στις πόλεις και αρχικά προσπαθούσε να βρει καταφύγιο σε γνωστούς, συγγενείς και φίλους, που βρισκόταν καιρό εκεί και -λίγο ή πολύ- τους είχαν παρακινήσει σ'αυτήν την περιπέτεια. Οι νέες εκπλήξεις ήταν όμως δυσάρεστες: άλλες φορές οι γνωστοί αδιαφορούσαν τελείως (δεν περίμεναν δα να πάρει «τοις μετρητοίς» ο άλλος τα όσα είχαν γράψει και να «κουβαληθεί»), άλλοτε αδυνατούσαν και αυτοί οι ίδιοι να επιβιώσουν και το πολύ-πολύ να «τρύπωναν» το νεοφερμένο σε κάποια «δουλειά του ποδαριού» και άλλοτε φρόντιζαν , όσοι είχαν κατορθώσει να στήσουν κάποιο μαγαζί ή μικροεπιχείρηση(εστιατόριο, στιλβωτήριο, ανθοπωλείο κ.λπ.) να τον εκμεταλλευτούν αλύπητα γνωρίζοντας την αδυναμία του να αμυνθεί. Αν δεν είχε κανείς την «ευτυχία» του γνωστού, επιχειρούσε συνήθως να ακολουθήσει το «επετυχημένο» (όπως του είχαν πει) επάγγελμα του μικρέμπορα(κυρίως του πλανόδιου μανάβη), ο κορεσμός όμως της αγοράς δεν άφηνε μεγάλα περιθώρια κέρδους. Άλλοι πάλι αρκέστηκαν στην εύκολη λύση του ξενοδοχοϋπαλλήλου ή του λατζέρη, που -όπως σημειώνει ο Σ. Κανούτας- «δεν δύναται να υποφέρωσι τον μεμολυσμένον αέρα, την υγρασίαν και τας άλλας κακουχίας». Στις συνθήκες αυτές η αγωνία για επιβίωση μετατρεπόταν εύκολα σε πανικό και ο μετανάστης εγκατέλειπε τα όνειρά του για να αποκτήσει μια δουλειά,μια οποιαδήποτε δουλειά, σε οποιοδήποτε σημείο των ΗΠΑ, που τουλάχιστον θα του εξασφάλιζε ένα σταθερό, έστω και μικρό, μεροκάματο, καθώς και στοιχειώδεις συνθήκες ζωής. Την απελπισία και την αμάθειά του εκμεταλλεύτηκαν επιτήδεια διάφοροι τυχοδιώκτες (πράκτορες) που θησαύρισαν γρήγορα σε βάρος του.Γράφει ο Μ.Παπαγιαννάκης στο άρθρο του «Η μετανάστευσις εν Κρήτη» (1971).
«Ο μετανάστης καταφεύγει εις τινα πράκτορα, όστι τω ευρίσκει πράγματι εργασίας και επί αδρά αμοιβή, αλλ' επί δολίω σκοπώ όπως, μετά τινων ημερών εργασίαν, τον απολύση και διορίση άλλους, τους οποίους κατά τον ίδιο τρόπον μέλλει να εκμεταλλευθή». Τα παραπάνω είναι αρκετά για να δώσουν μια μικρή μόνο εικόνα των πρώτων προβλημάτων που αντιμετώπιζαν οι Έλληνες μετανάστες, όταν πατούσαν στο έδαφος των ΗΠΑ. Έτσι είναι εύκολο να καταλάβουμε γιατί χιλιάδες από αυτούς «συμβιβάστηκαν» στο μεροκάματο του εργάτη λατομείων, του εργάτη σιδηροδρομικών γραμμών και του εργάτη εργοστασίου.
Ο μετανάστης που κατευθύνθηκε στα λατομεία, στα ανθρακωρυχεία και στα μεταλλεία (Νεβάδα, Γιούτα, Ουαϊόμιγκ, Κολοράντο, Καλιφόρνια) ήταν αναμφισβήτητα οπιο άτυχος. Η ζωή του στα κολαστήρια αυτά ήταν ανυπόφορη, η εκμετάλλευση ανεξέλεγκτη, η εργασία εξουθενωτική και οι ελεύθερες ώρες λίγες και ανούσιες. Οι εργάτες ζούσαν στιβαγμένοι σε άθλια παραπήγματα, ο ένας πάνω στον άλλο, υποσιτίζονταν και δεν είχαν ούτε στοιχειώδη περίθαλψη και ασφάλεια. «Προχωρώντας» με το σιδηρόδρομοΧιλιάδες Έλληνες μετανάστες ταλαιπωρήθηκαν χρόνια ολόκληρα στην εξαιρετικά κοπιαστική και κακοπληρωμένη δουλειά του εργάτη σιδηροδρόμων. Ήταν κάτι σαν πρόσφυγες, χωρίς μόνιμη κατοικία (κοιμόντουσαν στα βαγόνια του διαρκώς μετακινούμενου συνεργείου) και η επαφή τους με την «κοινωνική ζωή» ήταν καθαρά συμπτωματική (όταν η γραμμή περνούσε κοντά σε κατοικημένη περιοχή πήγαιναν ομαδικά να «καταθέσουν» τις πενιχρές τους οικονομίες σε εφήμερες διασκεδάσεις). Ο Σ. Κανούτας αναφέρει ότι τα δυστυχήματα στη δουλειά ήταν συχνότατα. Σημειώνει: «Αλλά μη νομίση τις ότι αι εργασίαι αυταί είναι σταθεραί και μόνιμοι. Ένεκα πλείστων όσων λόγων και ποικίλων αιτιών και αφορμών, οι εταιρείαι αποβάλλουν λίαν συχνά τους εργάτας, οι οποίοι μέχρις ου εύρωσιν νέαν εργασίαν, εξοδεύουσι τας μικράς των οικονομίας...»Το μεγαλύτερο μέρος των Ελλήνων μεταναστών που παγιδεύτηκαν στις πόλεις, μετά από αγωνιώδεις και συνήθως αποτυχημένες προσπάθειες να "στηθεί" κάποια δουλίτσα, κατέφευγε στη βαριά βιομηχανία, τη μεγάλη χοάνη που κατάπινε όνειρα και φιλοδοξίες, τη μέγγενη που συνέτριβε αργά-αργά κάθε σωματική και ψυχική αντοχή.
Οι συνθήκες δουλειάς στις φάμπρικες των αμερικανικών μεγαλουπόλεων ήταν απάνθρωπες, η εργατική νομοθεσία απλός τύπος και η κοινωνική ασφάλιση κοροϊδία. Οι εργάτες δούλευαν 10-14 ώρες την ημέρα χωρίς διακοπή, σε αποπνικτική ατμόσφαιρα, κάτω από το άγρυπνο μάτι του επιστάτη, για λίγα δολάρια. Ειδικά για τους ξένους -που ήταν ανίσχυροι, αποκομένοι και ευάλωτοι-επικρατούσε καθεστώς φοβερής αισχροκέρδειας, κυρίως ως προς τις γυναίκες και τα παιδιά.Ίσως ο μύθος για τον επιτυχημένο «θείο από την Αμερική» να έλκει τις ρίζες του από τη δράση της ολιγάριθμης κατηγορίας των Ελλήνων μεταναστών που κατόρθωσαν να δημιουργήσουν κάποια δική τους μικροεπιχείρηση (συνήθως μαγαζί), η οποία -αν όχι τίποτ' άλλο-τους εξασφάλιζε μια ανθρώπινη επιβίωση. Χαρακτηριστικό όμως του μύθου -όπως και κάθε μύθου-είναι η υπερβολή. Οι περισσότερες ελληνικές μικροεπιχειρήσεις δεν ήταν παραγωγικές και εξελίξιμες και, αν δεν χρεωκοπούσαν γρήγορα, κατόρθωναν απλώς να διασωθούν ή και να αναπτυχθούν ελάχιστα (εισάγοντας τους δημιουργούς τους στη "μεσαία" κοινωνική τάξη). Αν και οι περιπτώσεις τέτοιων επιτυχημένων επιχειρήσεων είναι γενικά λίγες σε αντιστοιχία με τον κύριο όγκο των Ελλήνων μεταναστών. Ενώ φυσικά τα επόμενα χρόνια οι συνθήκες άλλαξαν ριζικά προς το καλύτερο.Η περίοδος της εύκολης εγκατάστασηςΌταν μετά το τέλος του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου έγιναν πιο ελαστικές οι διατάξεις για την εγκατάσταση στις ΗΠΑ προσφύγων και εκτοπισμένων, έφτασαν στις δύο πρώτες δεκαετίες από τον τερματισμό του πολέμου στην Αμερική περίπου 75.000 Έλληνες, ενώ τότε άρχισαν να καταφθάνουν και οι πρώτοι Έλληνες φοιτητές για να σπουδάσουν στα αμερικανικά πανεπιστήμια.
Την περίοδο από το 1966 έως το 1979, όταν οι μεταναστευτικοί νόμοι επέτρεπαν την εύκολη εγκατάσταση στις ΗΠΑ στους συγγενείς των μεταναστών, περίπου160.000 Έλληνες προστέθηκαν στην Ελληνοαμερικανική ομογένεια. Από τότε, η μετανάστευση από την Ελλάδα προς την Αμερική μειώθηκε σημαντικά, καθώςμόνο 40.000 Έλληνες κατέφθασαν στις ΗΠΑ τις δεκαετίες 1980 και 1990, ενώ έκτοτε κατ΄ έτος δεν ξεπερνούν τους 1.500 οι Έλληνες που εγκαθίστανται στην Αμερική, ενώ αντίθετα είναι πολύ μεγαλύτερος ο αριθμός όσων ομογενών μας επαναπατρίζονται.
Τα πρώτα χρόνια, οι Έλληνες μετανάστες στις ΗΠΑ εργάζονταν άλλοι μεν ως εργάτες στους σιδηροδρόμους και στα μεταλλεία στις Δυτικές Πολιτείες, άλλοι ωςυφαντουργοί και υποδηματοποιοί στις περιοχές της Νέας Αγγλίας και άλλοι ως λαντζέρηδες, πιατάδες ή μικροπωλητές στη Νέα Υόρκη και στο Σικάγο. Από το 1910 όμως και μετά, αρκετοί Έλληνες είχαν αρχίσει να γίνονται ιδιοκτήτες μικρών επιχειρήσεων, κυρίως ζαχαροπλαστείων, ανθοπωλείων, μανάβικων, εστιατορίων κ.α.Μετά το τέλος του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου
Μετά το τέλος του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, οι Έλληνες στις ΗΠΑ σημειώνουν μία σημαντική οικονομική, πολιτική και πολιτιστική άνοδο, διακρίνονται στην πολιτική, στις επιστήμες και στις τέχνες. Ο Μιχάλης Δουκάκης, γίνεται ο πρώτος άνθρωπος νοτιοευρωπαϊκής καταγωγής που κατάφερε να λάβει το χρίσμα του υποψηφίου προέδρου ενός από τα δύο μεγαλύτερα κόμματα των ΗΠΑ, του Δημοκρατικού Κόμματος. Μερικοί ελληνοαμερικανοί, όπως ο Πωλ Σαρμπάνης από το Μέριλαντ, ο Πωλ Τσόγκας από τη Μασαχουσέτη, η Ολυμπία Σνόου από το Μέϊν, πέτυχαν να εκλεγούν στην αμερικανική γερουσία. Πολλοί είναι οι ελληνοαμερικανοί βουλευτές, ενώ ο γιός μεταναστών από την Ήπειρο, Τζωρτζ Τένετ, τοποθετήθηκε ως αρχηγός της CIA.
Η προσφορά της Ελληνικής Ομογένειας στις ΗΠΑ στο οικογενειακό επίπεδο (προίκισαν αμέτρητες αδελφές), έχει καταγραφεί στα ανεπανάληπτα διηγήματα του Παπαδιαμάντη «Η σταχομαζώχτρα» και ο «Αμερικάνος». Στους εράνους, που τότε ήταν στην ημερήσια διάταξη, πρώτα-πρώτα απευθύνονταν στους «Αμερικάνους». Ενώ η βοήθεια προς την μητέρα-πατρίδα σε πολλούς άλλους τομείς, ήταν τεράστια. Έφτιαξαν νοσοκομεία (από το ΑΧΕΠΑ της Θεσσαλονίκης μέχρι τονοσοκομείο Κρεστένων και το αγροτικό ιατρείο Γκρέκα Ολυμπίας από το Μανώλη Φιλοκτήτη). Έστειλαν ασθενοφόρα. Επισκεύασαν εκκλησίες και κοινοτικές βρύσες. Έστησαν προτομές και κενοτάφια ηρώων. Στην Αμαλιάδα από τη διαθήκη του Παπαχριστόπουλου ιδρύθηκε η βιβλιοθήκη της πόλης. Στην ορεινή Πελοπόννησο δεν υπάρχει χωριό χωρίς κάποιο κοινωφελές έργο από δωρεές ομογενών [9].Βιβλιογραφία :1. Λάζαρος Παπαϊωάννου, Η Παμμακεδονική Ένωση Αμερικής, πενήντα χρόνια ζωής και δράσης, Κοζάνη 1999, σελ.352. Φώτιος Κ. Λίτσας, Οι Μεγαλέξανδροι του νέου κόσμου: Μακεδόνες πρωτοπόροι της Αμερικής, Λεύκωμα 45ου συνεδρίου Παμμακεδονικής Ένωσης ΗΠΑ, Σικάγο 1991.3. Εθνικό Κέντρο Κοινωνικών Ερευνών, Απόδημοι Έλληνες, Αθήναι 1972, σελ. 117, 123.4. Φωτ. Κ. Λίτσας, ο.π.5. Εθνικό Κέντρο Κοινωνικών Ερευνών, ο.π., σελ. 123 κ.ε. – Κων. Τσιρπανλής-Μ. Σαββίδης, Άγνωστες σελίδες της ιστορίας του ελληνισμού της Αμερικής, Νέα Υόρκη 1983, τ. α΄, σελ. 16 κ.ε.6. Φροντιστήριον Δημοσίας Οικονομίας και Στατιστικής (αριθμ. 12). Η Ελληνική μετανάστευσις. Εν Αθήναις 1917, σελ. 328-3377. Βάσος Πουλόπουλος, «Αμέρικα – Αμέρικα», ο απόηχος της μεταναστευτικής περιπέτειας, εφημερίδα «Εθνικός Κήρυξ» της Νέας Υόρκης, 29 Μαϊου 2004.8. Φροντιστήριον Δημοσίας Οικονομίας και Στατιστικής (αριθμ.12). Η Ελληνική μετανάστευσις. Εν Αθήναις 1917. σελ. 328-3379. Πουλόπουλος, ο.π.
Περισσότερα... »
(ed. F. Spiro. Leipzig, Teubner. 1903)Ἀρκάδων δὲ τὰ πρὸς τῆς Ἀργείας Τεγεᾶταί τε ἔχουσι καὶ Μαντινεῖς, νέμονται δὲ οὗτοί τε καὶ τὸ ἄλλο Ἀρκαδικὸν <τὸ> μεσόγαιον τῆς Πελοποννήσου. Κορίνθιοι γὰρ οἰκοῦσιν ἐπὶ τῷ ἰσθμῷ πρῶτοι: Κορινθίοις δὲ τὰ πρὸς θαλάσσης εἰσὶν Ἐπιδαύριοι γείτονες: τὰ δὲ ἐς Ἐπίδαυρον καὶ Τροιζῆνά τε καὶ Ἑρμιόνα ὁ κόλπος ἐστὶν ὁ Ἀργολικὸς καὶ ὅσα ἐπιθαλάσσια τῆς Ἀργείας: ταύτης δὲ ἔχονται τῆς χώρας Λακεδαιμονίων περίοικοι, τούτοις δὲ ὅμορος ἡ Μεσσηνία: καταβαίνει γὰρ μέχρι θαλάσσης ἐς Μοθώνην καὶ Πύλον καὶ ἐπὶ Κυπαρισσιάς. [2] τὰ δὲ πρὸς Λεχαίου Κορινθίοις Σικυώνιοι προσοικοῦσιν ἔσχατοι ταύτῃ μοίρας τῆς Ἀργολίδος: μετὰ δὲ Σικυῶνα Ἀχαιοὶ τὸ ἐντεῦθέν εἰσιν οἱ παρὰ τὸν αἰγιαλὸν οἰκοῦντες: τὸ δὲ ἕτερον Πελοποννήσου πέρας τὸ ἀπαντικρὺ τῶν Ἐχινάδων οἰκοῦσιν Ἠλεῖοι: τῆς δὲ γῆς τῆς Ἠλείας κατὰ μὲν Ὀλυμπίαν καὶ τοῦ Ἀλφειοῦ τὰς ἐκβολὰς πρὸς τὴν Μεσσηνίαν εἰσὶν ὅροι, τὰ δὲ πρὸς Ἀχαί̈αν Δυμαίων εἰσὶν ὅμοροι. [3] τούτων τῶν κατειλεγμένων καθηκόντων ἐπὶ θάλασσαν Ἀρκάδες τὸ ἐντὸς οἰκοῦσιν ἀποκλειόμενοι θαλάσσης πανταχόθεν: ὅθεν σφᾶς καὶ Ὅμηρος ἀφικέσθαι φησὶν ἐς Τροίαν παρ’ Ἀγαμέμνονος πλοῖα εἰληφότας καὶ οὐχὶ ναυσὶν οἰκείαις. [4] φασὶ δὲ Ἀρκάδες ὡς Πελασγὸς γένοιτο ἐν τῇ γῇ ταύτῃ πρῶτος. εἰκὸς δὲ ἔχει τοῦ λόγου καὶ ἄλλους ὁμοῦ τῷ Πελασγῷ μηδὲ αὐτὸν Πελασγὸν γενέσθαι μόνον: ποίων γὰρ ἂν καὶ ἦρχεν ὁ Πελασγὸς ἀνθρώπων; μεγέθει μέντοι καὶ κατὰ ἀλκὴν καὶ κάλλος προεἶχεν ὁ Πελασγὸς καὶ γνώμην ὑπὲρ τοὺς ἄλλους ἦν, καὶ τούτων ἕνεκα αἱρεθῆναί μοι δοκεῖ βασιλεύειν ὑπ’ αὐτῶν. πεποίηται δὲ καὶ Ἀσίῳ τοιάδε ἐς αὐτόν:Ἀντίθεον δὲ Πελασγὸν ἐν ὑψικόμοισιν ὄρεσσι γαῖα μέλαιν’ ἀνέδωκεν, ἵνα θνητῶν γένος εἴη.
Οι Αρκάδες που συνορεύουν με τη χώρα των Αργείων είναι οι Τεγεάτες και οι Μαντινείς. Αυτοί μαζί με τους άλλους Αρκάδες κατέχουν τη μεσογειακή χώρα της Πελοποννήσου. Πρώτα είναι οι Κορίνθιοι που κατοικούν στον ισθμό. Στο μέρος προς τη θάλασσα οι Κορίνθιοι γειτονεύουν με τους Επιδαυρίους. Μετά την Επίδαυρο, την Τροιζήνα και την Ερμιόνα βρίσκεται ο Αργολικός κόλπος και οι παραλιακές περιοχές της Αργολίδας. Στη συνέχεια έρχεται η χώρα των περιοίκων των Λακεδαιμονίων, οι οποίοι έχουν κοινά σύνορα με τους Μεσσηνίους, που φτάνουν μέχρι τη θάλασσα της Μοθώνης, της Πύλου και των Κυπαρισσιών.Οι Σικυώνιοι ζουν στην πλευρά της Κορίνθου προς το Λέχαιο και κατέχουν την πιο απομακρυσμένη περιοχή της Αργολίδας. Μετά τη Σικυώνα και κατά μήκος της ακτής ζουν οι Αχαιοί. Στο άλλο άκρο της Πελοποννήσου, που είναι απέναντι από τις Εχινάδες, ζουν οι Ηλείοι: η Ηλεία προς την Ολυμπία και τις εκβολές του Αλφειού συνορεύει με τη Μεσσηνία και προς την Αχαί̈α συνορεύει με τη Δύμη.Η περιοχή όλων αυτών φτάνει μέχρι τη θάλασσα, αλλά οι Αρκάδες βρίσκονται στο κέντρο και είναι αποκομμένοι από τη θάλασσα από κάθε πλευρά. Γι’ αυτό ο Όμηρος λέει ότι, όταν πήγαν στην Τροία, πήραν πλοία του Αγαμέμνονα και όχι δικά τους.Οι Αρκάδες λένε ότι ο πρώτος κάτοικος αυτής της περιοχής ήταν ο Πελασγός. Αλλά το πιο πιθανό είναι ότι ήταν και άλλοι μαζί του και δεν ήταν μόνος ο Πελασγός, γιατί διαφορετικά ποιοι θα είχαν άρχοντα τον Πελασγό; Ο Πελασγός ήταν ψηλότερος , δυνατότερος, ωραιότερος και εξυπνότερος από τους άλλους και, κατά τη γνώμη μου, αυτός είναι ο λόγος που τον έκαναν βασιλιά. Ο Άσιος έγραψε γι’ αυτόν τα εξής:Τον ισόθεο Πελασγό στα βουνά με τα ψηλά δέντραγέννησε η μαύρη γη, για να δημιουργηθεί η γενιά των θνητών.[Από την έκδοση του "Κάκτου", σε μετάφραση της Ανδρεανής Ταταράκη]
Του Δημήτρη Καζάκηοικονομολόγου - αναλυτήΚατάργηση κάθε έννοιας κατοχύρωσης του εργαζόμενου στις εργασιακές του σχέσεις, ουσιαστική κατάργηση των συλλογικών συμβάσεων στον ιδιωτικό τομέα, μείωση υπερωριακών αποδοχών, όχι όμως και των υπερωριών, που απελευθερώνονται μαζί με το ωράριο εργασίας, νέες ανατροπές στοασφαλιστικό, αυξήσεις τιμολογίων ΔΕΗ και εισιτηρίων συγκοινωνιών, απελευθέρωση «κλειστών επαγγελμάτων» και αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας, πλήρης διάλυση του ΟΣΕ με απολύσεις, περιορισμό αποδοχώνκαι παρεχόμενων υπηρεσιών, ολοκληρωτική κατάργηση της υγείας ως δημόσιου αγαθού, διάλυση των ΟΤΑ, είναι μερικές μόνο από τις επιταγές του επικαιροποιημένου μνημονίου.Ταυτόχρονα σχεδιάζεται νέα επιδρομή στο λαϊκό εισόδημα με την αύξηση του συντελεστή ΦΠΑ από το 11% στο 23% σε βασικά είδη πλατιάς κατανάλωσης, τα οποία βαρύνουν τον προϋπολογισμό των νοικοκυριών χαμηλού εισοδήματος γύρω στο 60%. Μόνο από αυτή την κίνηση τα πιο φτωχά νοικοκυριά πρόκειται να χάσουν τουλάχιστον 7% της τρέχουσας αγοραστικής τους δύναμης.Το γεγονός ότι τα μέτρα αυτά, με βάση την επίδραση που είχε μέχρι τώρα η εφαρμογή του μνημονίου στη ραγδαία επιδείνωση της ύφεσης, υπολογίζεται ότι θα επιταχύνουν τη συρρίκνωση της ελληνικής οικονομίας, ειδικά στο επίπεδο της κατανάλωσης και στους τομείς της παραγωγής, τουλάχιστον κατά 3% με 4% έως το τέλος του έτους, δεν φαίνεται να απασχολεί ούτε την κυβέρνησηούτε την τρόικα. Και γιατί να τους απασχολεί; Το επιδιωκόμενο αποτέλεσμα του μνημονίου δεν είναι η «ανάταξη της ελληνικής οικονομίας», όπως συχνά λέγεται, αλλά η προστασία των ευρωπαϊκών τραπεζών και του ευρώ.Αυτός είναι ο λόγος που η Ευρωπαϊκή Επιτροπή και η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα ζήτησαν επίμονα την επικαιροποίηση του μνημονίου με ταχύτερα βήματα περικοπών και λιτότητας. Στόχος τους είναι ο ακόμη ταχύτερος περιορισμός του δημόσιου ελλείμματος της Ελλάδας, ώστε να δοθεί η ψευδαίσθηση ότι η ευρωζώνη «ανακάμπτει» από τη «δημοσιονομική κρίση» και επομένως να ενισχυθεί στις αγορές συναλλάγματος η αξία του ευρώ.Τώρα, αν στην προσπάθεια αυτή η ελληνική οικονομία και μαζί μια σειρά άλλες χώρες της ευρωζώνης με ανάλογα προβλήματα οδηγηθούν στην καταστροφή και τη διάλυση, δεν πειράζει, αρκεί οι τράπεζες και το ευρώ να είναι καλά.Όσο για την ανάπτυξη, αυτή έχει πλέον ανοικτά ταυτιστεί με τις απελευθερώσεις, τις απορρυθμίσεις, τις ιδιωτικοποιήσεις και το ξεπούλημα των πάντων. Για κάποιον τερατώδη και διεστραμμένο λόγο, που θα μας απασχολήσει σε επόμενο σημείωμα, θεωρείται ότι το να καταργηθεί κάθε έννοια ουσιαστικού ελέγχου στην οικονομία, να απελευθερωθεί η αγορά και η αυθαιρεσία να μετατραπεί σε ασυδοσία, να βγει στο σφυρί ό,τι υπάρχει και δεν υπάρχει σ’ αυτή τη χώρα και να μετατραπεί ο Έλληνας εργαζόμενος σε Κινέζοαπό άποψη μεροκάματου, εργασιακών συνθηκών και σχέσεων, θα προσελκύσει ξένα κεφάλαια και επενδύσεις ώστε να υπάρξει ανάπτυξη στην Ελλάδα.Το «μοντελάκι» αυτό υπήρξε πολύ της μόδας, ειδικά τις τελευταίες δεκαετίες, σε Λατινική Αμερική, Αφρική, Ασία και Κεντρική Ευρώπη. Εκεί δηλαδή όπου οι χρεοκοπίες και οι καταρρεύσεις ολόκληρων χωρών αποτέλεσαν μέχρι σήμερα τον κανόνα. Αυτό που απέδειξε είναι ότι ταιριάζει γάντι μόνο σε«τριτοκοσμικές» οικονομίες, όπου η απόλυτη διαφθορά και η ασυδοσία των κυρίαρχων οικονομικών και πολιτικών κύκλων βασιλεύει πάνω σε μια κυριολεκτικά διαλυμένη κοινωνία της απέραντης φτώχειας και εξαθλίωσης.Στο σημείο αυτό έχει σημασία να τονίσουμε ότι την πρωτοβουλία για την επικαιροποίηση του μνημονίου την είχε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή και η ΕΚΤ. Το ΔΝΤ, αντίθετα, δίνει μικρότερη έμφαση στην ταχύτητα επίτευξης των δημοσιονομικών στόχων και περισσότερη στις αποκαλούμενες «διαρθρωτικές αλλαγές», δηλαδή στο ξεπούλημα της χώρας και το άνοιγμα των αγορών. Μάλιστα οι αναλυτές του διαμηνύουν σ’ όλους τους τόνους ότι μια όλο και πιο αυστηρή «δημοσιονομική προσαρμογή», που ζητούν επίμονα η Ε.Ε. και η ΕΚΤ, μπορεί να φέρει ξαφνικά την κυβέρνηση αντιμέτωπη με ένα οργισμένο πλήθος. Και τότε τι γίνεται;Αμερικανική ειρωνεία!Είναι καιρός λοιπόν να τελειώνουμε με τις αυταπάτες περί «καλής» Ε.Ε. και «κακού» ΔΝΤ. Τον Ιανουάριο του 2009 ο πρόεδρος της Γαλλίας Ν. Σαρκοζίσυγκέντρωσε στη Στρατιωτική Σχολή του Παρισιού τους πιο επιφανείς ηγέτες της πολιτικής και των επιχειρήσεων στην Ευρώπη για να τους μιλήσει για τον«χρηματιστικό καπιταλισμό» που ευθύνεται για την παγκόσμια κρίση:«Ο χρηματιστικός καπιταλισμός είναι ένα σύστημα που δίνει προτεραιότητα στον κερδοσκόπο έναντι του επιχειρηματία, στο χρηματοπιστωτικό κεφάλαιο έναντι του παραγωγικού κεφαλαίου, στο κυκλοφορούν κεφάλαιο έναντι του κεφαλαίου ως επένδυση, στο βραχυπρόθεσμο έναντι του μακροπρόθεσμου, στους δείκτες του πλούτου έναντι του αληθινού πλούτου, με τους δείκτες να μετρούν περισσότερο από τον ίδιο τον πλούτο.Ο καθαρός χρηματιστικός καπιταλισμός είναι ένα σύστημα ανευθυνότητας και θα χρησιμοποιήσω μια ισχυρή φράση: είναι ένα σύστημα όπου η ανήθικηλογική της αγοράς δικαιολογεί τα πάντα. Είναι ένα σύστημα όπου το χρήμα πάει στο χρήμα, όπου η εργασία βλάπτεται, όπου η παραγωγή βλάπτεται, όπου η επιχειρηματικότητα βλάπτεται».Ο Σαρκοζί τότε μιλούσε μπροστά σ’ ένα ακροατήριο όπου βρίσκονταν η Γερμανίδα καγκελάριος Άγγελα Μέρκελ, ο Βρετανός πρώην πρωθυπουργόςΤόνι Μπλερ, οι επικεφαλής της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας και του Παγκόσμιου Οργανισμού Εμπορίου κ.ο.κ. Όλοι τότε συμμερίζονταν την καταδίκη αυτού του «χρηματιστικού καπιταλισμού», τον οποίο οι περισσότεροι Ευρωπαίοι ηγέτες ταύτιζαν με το αγγλοσαξονικό ή αμερικανικό «μοντέλο» των ασύδοτων αγορών για να το αντιπαραθέσουν στο «ευρωπαϊκό μοντέλο» της κοινωνικής ευαισθησίας και ανοχής. Ποιο ήταν το αποτέλεσμα;Ενάμιση χρόνο αργότερα η Ε.Ε., και κυρίως η ευρωζώνη, έχει μεταβληθεί σε λίκνο των πιο άγριων πολιτικών του «χρηματιστικού καπιταλισμού». Μάλιστα, είναι τέτοια η προσήλωσή της, τέτοια η εμμονή των οργάνων και των ηγετών της στον «καθαρό χρηματιστικό καπιταλισμό», όπως τον περιέγραφε τότε ο Σαρκοζί, ώστε κάνει ακόμη και τους πιο ακραίους οπαδούς των «ανοιχτών αγορών» στην αντίπερα όχθη του Ατλαντικού να ωχριούν. Είναι χαρακτηριστικό ότι ο «Economist» (17.8) έγραφε ειρωνικά:«Οι Αμερικανοί σχολιαστές φαίνεται να διασκεδάζουν πολύ με το να παρακολουθούν τους Ευρωπαίους να “διαλύουν” τα δικά τους συστήματα κοινωνικής ευημερίας, την ίδια στιγμή που η Αμερική υιοθετεί ένα καθολικόσύστημα υγειονομικής περίθαλψης ευρωπαϊκού τύπου. Δεν ήταν παρά ένας χρόνος πριν που οι ηγέτες της Ευρώπης τα έριχναν στην αμερικανική λογική της ελεύθερης αγοράς και δήλωναν ότι ο αχαλίνωτος καπιταλισμός είναι τελειωμένος»!Πραγματισμός και φανατισμόςΣήμερα η Ε.Ε. και κυρίως η ευρωζώνη είναι ο παράδεισος του πιο αχαλίνωτου καπιταλισμού που εφαρμόζεται με τον πιο στυγνό και αδυσώπητο τρόπο εναντίον των εργαζομένων, των λαών και των χωρών της Ένωσης. Με πρώτη την Ελλάδα. Κι αυτό δεν οφείλεται στην όποια «μεταστροφή» των ηγετών και των κυβερνήσεων της Ε.Ε., ούτε στον κυρίαρχο ιδεολογικοπολιτικό προσανατολισμό, αλλά στο γεγονός ότι ολόκληρο το οικοδόμημα έχειταυτιστεί σε απίστευτο βαθμό με τις πιο παρασιτικές και κερδοσκοπικές μορφές κεφαλαίου, που σήμερα εκφράζονται πρώτα και κύρια από τα τερατώδη τραπεζικά συγκροτήματα.Γι’ αυτό και οι ευρωκρατούντες εμφανίζονται σήμερα πολύ πιο ακραίοι και αδίστακτοι σε σύγκριση ακόμη και με το ΔΝΤ, το οποίο γνωρίζει εκ μακράς πείρας ότι:«Η εμπειρία πολλών προσαρμογών έχει δείξει πως η πολιτική επιτυχία της προσαρμογής βασίζεται σε μια σειρά συμβιβασμών και στον πραγματισμό... Καθώς η οικονομική κατάσταση εξελίσσεται, με την κοινή γνώμη και την πολιτική κατάσταση να αλλάζει από τη μια εβδομάδα στην άλλη, η πιοαποτελεσματική στρατηγική είναι εκείνη του πραγματισμού: η αυστηρή εφαρμογή ενός προγράμματος σημείο προς σημείο είναι πολιτικά επικίνδυνη. Ενώ οι στόχοι της προσαρμογής θα πρέπει να επιδιώκονται με κάθε θυσία, η επιλογή των μέσων που θα χρησιμοποιηθούν πρέπει να παραμένει ανοιχτή σε όλες τις περιπτώσεις».Αυτό συνιστούσε μια μελέτη του ΟΟΣΑ το 1996 σχετικά με την «πολιτική εφικτότητα» των Προγραμμάτων Διαρθρωτικής Προσαρμογής, που εφάρμοζαν κατά κόρον το ΔΝΤ και η Παγκόσμια Τράπεζα στις χώρες του «Τρίτου Κόσμου» από τη δεκαετία του 1980. Είναι ακριβώς η ίδια πολιτική που εφαρμόζεται και σήμερα στην Ελλάδα σαν... διέξοδος από την κρίση.Αυτό είναι που ανησυχεί σοβαρά και τους «βετεράνους» αυτών των προγραμμάτων εξ Ουάσιγκτον. Ένας από αυτούς, ο Ίρβιν Στέλζερ, που αρθρογραφεί τακτικά στην «Wall Street Journal», έγραφε στις 9.8, ανήσυχος για την επιμονή της τρόικας και ιδίως της Ε.Ε. στην αυστηρή εφαρμογή του μνημονίου:«Το μέγεθος του έργου είναι αποθαρρυντικό. Η λιτότητα θα στερήσει γύρω στο 10% από το ΑΕΠ, με ό,τι αυτό σημαίνει για τις θέσεις εργασίας. Και παρ’ όλα αυτά θα αφήσει την Ελλάδα με μη διαχειρίσιμα επίπεδα χρέους και πληρωμής τόκων. Ευτυχώς για την Ελλάδα, στη διαπραγμάτευση ανάμεσα στους διασωθέντες και τους διασώστες έχει το πάνω χέρι. Το κόστος μιας πτώχευσης για την Ελλάδα είναι σχετικά ασήμαντο σε σύγκριση με το κόστος για τους πιστωτές της, κυρίως τις ευρωπαϊκές τράπεζες, που είναι απρόθυμεςγια μεγάλες διαγραφές ομολόγων. Ενώ το πολιτικό κόστος για τους ευρωκράτες, επειδή στάθηκαν ανίκανοι να προλάβουν την πτώχευση ενός από τα πιο μικρά μέλη τους, είναι απαράδεκτο.Για να μην αναφέρουμε τις συνέπειες στη δυνατότητα των άλλων χωρών του Club Med να συνεχίσουν με την ίδια πρόοδο να προσφεύγουν στις διεθνείς αγορές χρέους. Έτσι η ελληνική κυβέρνηση μπορεί να αποφασίσει, αν αναγκαστεί, να υποχωρήσει μπροστά σε ένα αγριεμένο πλήθος και νααναιρέσει τις υποσχέσεις της για λιτότητα, περνώντας το κόστος της παλαιότερης ανηθικότητάς της στον Γερμανό και τους άλλους φορολογούμενους της ευρωζώνης ή στους πιστωτές της. Πάνω από το 95% του ελληνικού χρέους έχει εκδοθεί στην Ελλάδα και υπόκειται στους νόμους περί ασυλίας λόγωκυριαρχίας, οι οποίοι περιορίζουν τις διαθέσιμες επιλογές στους δύστυχους πιστωτές που μπαίνουν στην ουρά για το κούρεμά τους».Ο φόβος της πτώχευσηςΤο πρόβλημα που ανησυχεί αναλυτές σαν τον Στέλζερ και τις αγορές, που έχουν εκτοξεύσει τα spreads των ελληνικών ομολόγων στα ουράνια με το 10ετές να έχει φτάσει (23.8) στις 896 μονάδες βάσης, παρά τις καθησυχαστικές διαβεβαιώσεις της τρόικας, είναι ότι το δημόσιο χρέος της Ελλάδας δεν είναι διαχειρίσιμο και δεν πρόκειται να γίνει διαχειρίσιμο με την εφαρμογή του μνημονίου ακόμη κι αν επιτευχθούν όλοι οι στόχοι του.«Οι αγορές υποψιάζονται ότι η Ελλάδα θα αναγκαστεί να αναδιαρθρώσει το χρέος της αργά ή γρήγορα και οι κάτοχοι ομολόγων θα είναι οι χαμένοι. Δεν πιστεύουν ότι η συμμετοχή της Ελλάδας στο ευρώ με τις παρούσες συνθήκες είναι οικονομικά βιώσιμη. Η χώρα δεν διαθέτει την ελευθερία που χρειάζεται για να βγει από την κρίση», δήλωσε ο Στέφεν Λιούις της Monument Securities (Telegraph, 19.8).Με τον ίδιο τρόπο ερμήνευσε τη συμπεριφορά των αγορών και η HighFrequency Economics (Bloomberg, 19.8), ενώ ο Καρλ Ουάινμπεργκ τηςValhalla δήλωσε τα εξής:«Η καταιγίδα είναι εστιασμένη στα ομόλογα που λήγουν το 2014, τον πρώτοχρόνο που η Ελλάδα θα διακόψει τη γραμμή ζωής με το χρήμα του ΔΝΤ και της Ε.Ε. Ώσπου να τελειώσουν με τη διόρθωση της Ελλάδας το 2013, το χρέος της θα έχει αυξηθεί στα 340 δισ. ευρώ. Κανείς δεν μπορεί να πιστέψει ότι η Ελλάδα θα είναι σε καλύτερη θέση να εξυπηρετήσει και να καλύψει τα 340 δισ. ευρώ σε σταθερού εισοδήματος χρεόγραφα απ’ ό,τι όταν είχε να διαχειριστεί 270 δισ. ευρώ».Αυτός είναι ο βασικός λόγος που τα τριετή και τετραετή ομόλογα του Ελληνικού Δημοσίου έχουν επιτόκια που έχουν εκτιναχθεί κοντά στο 12%, έναντι του 10ετούς που έφτασε αισίως το 10,75%.Τι ακριβώς φοβούνται οι αγορές; Ότι η Ελλάδα θα αναγκαστεί, είτε κάτω από την πίεση ενός αγριεμένου πλήθους, είτε λόγω αδυναμίας διαχείρισης του χρέους της, να επικαλεστεί τα κυριαρχικά δικαιώματά της και να προβεί σεμονομερή αναδιάρθρωση του χρέους της. Και μπορεί μια αναδιάρθρωση του χρέους να σημαίνει επίσημη πτώχευση της χώρας, αλλά σε μια τέτοια περίπτωση κανείς δεν γνωρίζει ποιος από τους κατόχους των κρατικών ομολόγων θα βγει χαμένος και ποιος θα βγει κερδισμένος. Όπως άλλωστε συμβαίνει με όλες τις πτωχεύσεις.Ο... εφιάλτης της εθνικής κυριαρχίαςΕδώ θα πρέπει να ξεκαθαρίσουμε ότι από τον 19ο αιώνα έως σήμερα δεν υπάρχει μεγαλύτερος πονοκέφαλος, μεγαλύτερος εφιάλτης για τον κάτοχο κρατικών ομολόγων χρέους από την εθνική κυριαρχία της χώρας την οποία έχει δανείσει. Κι αυτό διότι, όπως μας εξηγεί μια σχετικά πρόσφατη μελέτη:«Οι κρατικοί οφειλέτες προστατεύονται παραδοσιακά από την αρχή της (απόλυτης) ασυλίας λόγω εθνικής κυριαρχίας, η οποία δηλώνει ότι τα κράτη δεν μπορούν να μηνυθούν σε ξένα δικαστήρια δίχως τη συγκατάθεσή τους. Η αρχή πηγάζει από την ισότητα των κυρίαρχων εθνών στο πλαίσιο του διεθνούς δικαίου... Ωστόσο είναι σημαντικό ότι η ασυλία μπορεί να απεμποληθεί: ένα κυρίαρχο κράτος μπορεί να συνάψει συμβατική σχέση με την οποία εθελοντικάνα υπαχθεί στην αρμοδιότητα ενός ξένου δικαστηρίου στην περίπτωση μιας διένεξης» (Journal of Economic Literature, v. 47, Σεπτέμβριος 2009, σελ. 3).Αν λοιπόν δεν έχει παραιτηθεί οικειοθελώς ένα κράτος από την άσκηση της κυριαρχίας του και προχωρήσει σε πτώχευση ή άρνηση εξυπηρέτησης του χρέους του, οι δανειστές του είναι πολύ δύσκολο να καταφύγουν σε δικαστήρια άλλων χωρών ώστε να πάρουν μέτρα εναντίον του που αφορούν δεσμεύσεις ή δημεύσεις περιουσιακών του στοιχείων είτε στο εξωτερικό είτε, πολύ περισσότερο, στο εσωτερικό της χώρας.Αν και η αρχή αυτή της (απόλυτης) ασυλίας λόγω εθνικής κυριαρχίας δεν αποτελεί πανάκεια για μια χώρα στην αντιμετώπιση των δανειστών της, συνιστά την πιο βασική γραμμή άμυνάς της: χωρίς αυτήν χάνει κάθε δυνατότητα διαπραγμάτευσης προς το συμφέρον της.Ο αγώνας των αγορών και των κατόχων κρατικών ομολόγων ήταν ανέκαθεν ναμην επιτρέψουν σε μια χώρα να επικαλεστεί την ασυλία της λόγω εθνικής κυριαρχίας και να προχωρήσει σε μονομερή διαγραφή μέρους ή όλου του χρέους της. Ιδίως όταν έκρινε ότι το χρέος αυτό είναι «απεχθές» και η εξυπηρέτησή του υπονομεύει εκ των πραγμάτων την εθνική κυριαρχία της. Αυτό το κατορθώνουν με δυο κυρίως τρόπους:● Με την επιβολή επίσημου χρεοστασίου υπό καθεστώς διεθνούς επιτήρησης, που σήμερα ονομάζεται με τακτ «συντεταγμένη πτώχευση».● Με την επιβολή δανειακών συμβάσεων όπου το κράτος - οφειλέτης απεμπολεί μονομερώς την ασυλία που του παρέχει η εθνική του κυριαρχία έναντι των δανειστών του. Όπως π.χ. έγινε με τη δανειακή σύμβαση που συνόδευε το μνημόνιο και αποδέχτηκε παράνομα και αντισυνταγματικά η κυβέρνηση του κ. Παπανδρέου.Η Ελλάδα μπορεί να είναι μέλος της ευρωζώνης και με τις συνθήκες που έχει υπογράψει να έχει παραχωρήσει μέρος της εθνικής της κυριαρχίας στην Ε.Ε., κυρίως όσον αφορά το νόμισμα και τις πολιτικές που απορρέουν από αυτό, όμως δεν δεσμευόταν νομικά από αυτές στο πώς θα χειριστεί τα ομόλογα που είχε εκδώσει ως κράτος. Θα μπορούσε κάλλιστα να επικαλεστεί την ασυλία τηςεθνικής κυριαρχίας και να καλέσει σε διαπραγμάτευση τους κατόχους των ομολόγων της.Βέβαια κάτι τέτοιο θα την έφερνε απευθείας σε μετωπική σύγκρουση με την Ε.Ε. και την ΕΚΤ, αλλά νομικά είχε κάθε δικαίωμα να το κάνει. Αυτό φοβήθηκαν και οι ευρωκρατούντες γι’ αυτό και έστησαν τον «μηχανισμό στήριξης», επέβαλαν το μνημόνιο και τη δανειακή σύμβαση. Όπως εύστοχα παρατήρησαν πρόσφατα και δυο γνωστοί μελετητές της Ε.Ε., ο Τσαρλς Μπλάνκαρτ και ο Έρικ Φάσεν (Schweizer Monatshefte, B. 978, 7.2010), «η Ελλάδα ως κυρίαρχο κράτος θα μπορούσε να αποκαταστήσει τη φερεγγυότητά της εκτός της νομισματικής ένωσης. Αυτό δεν το ήθελε ηΕυρωπαϊκή Επιτροπή. Η άσκηση των κυριαρχικών δικαιωμάτων ενός κράτους έρχεται σε σύγκρουση με την εξουσία της και αυτή έπρεπε να διαφυλαχθεί με κάθε θυσία».Έτσι φτάσαμε στη σημερινή κατάσταση, όπου η χώρα ολόκληρη έχει δημευθείκαι ο λαός της βρίσκεται κυριολεκτικά στο έλεος της τρόικας.
