«… Ενωρίς τήν επομένη τό πρωί έζήτησα νά συναντηθώ μέ τόν Άρη Βελουχιώτη. Παρά τίς βασικές διαφορές πού μάς χώριζαν, ήταν ό μόνος, μεταξύ τών παλαιών ηγετών τού ΕΛΑΣ, μέ τόν όποιον άπό τό Γοργοπόταμο είχα διατηρήσει κάποια «φιλική οικειότητα», θά έλεγα «ώμήν οικειότητα». Ό μαρξισμός δέν είχε γίνει δόγμα στενό γι' αυτόν. Τόν βοηθούσε άπ' εναντίας νά βλέπη καθαρώτερα τά πράγματα. Είχε διατηρήσει μέσα του μιά ευαισθησία καί μιά πρωτόγονη διαίσθησι, πράγμα πού πολλές φορές τόν είχε βοηθήσει νά βλέπη τήν πραγματικότητα, γυμνή καί άνεξιδανίκευτη. Άπό τήν άλλη πλευρά, εύρισκα ότι επαφή μέ τούς άλλους ηγέτες, ιδιαίτερα μέ τούς Τζήμα καί Ρούσσο -μέ τό Σιάντο καί τούς άλλους πού τόν συνώδευαν δέν επεδίωξα καμμιά επαφή - ήταν άκαρπη. Οί παρατηρήσεις των καί οί κρίσεις των έξεφράζοντο κατά μονότονο καί μηχανικό τρόπο. Έμοιαζαν μέ τούς θεατές, τού έργου τού όποιου τήν υπόθεσι ξέρουν εκ τών προτέρων, χωρίς νά τούς συγκινεί. (ΣΗΜ. περιγράφει γλαφυρά τη στάση του ΚΟΜΜΑΤΟΣ, και ΔΙΑΧΩΡΙΖΕΙ τον ΑΡΗ απο αυτούς!)
Όταν συναντηθήκαμε μέ τόν Βελουχιώτη, στήν πλατεία τής Νεράιδας, προχωρήσαμε λίγο έξω άπό τό χωριό καί καθίσαμε στή ρίζα ενός πεύκου. Γυρίζοντας πρός αυτόν τού είπα.
— Φαντάζομαι, Άρη, ότι θά ξέρεις κιόλας τά αποτελέσματα τής επισκέψεως μας στό Κάιρο.
— Ναί, απήντησε, τά ξέρα.
— Καί πώς τά βρίσκεις;
— Δέν ξέρω. Γι' αυτό θέλεις νά μού μιλήσης;
— Δέν έχω πολλά πράγματα νά σού πώ, Άρη, έξω άπό ένα μόνο, ότι ή κατάστασις γιά όλους, εδώ επάνω, είναι πολύ κρίσιμη. Είναι πιά φανερό ότι θά προσπαθήσουν νά μάς διαλύσουν όλους, κατά τόν ένα ή τόν άλλο τρόπο · όχι μόνον τό ΕΑΜ/ΕΛΑΣ, άλλά όλες τίς οργανώσεις.
Εκφράζοντας τή γνώμη αυτή στό Άρη δέν τήν προέβαλλα σάν σχήμα λόγου. Στό Κάιρο είχα μαζέψει πολλές «μισοκουβέντες» διαφόρων Βρετανών καί Ελλήνων ακόμα, πού είχαν στενή επαφή μέ διάφορες Αγγλικές Υπηρεσίες καί τήν Βρετανική Πρεσβεία. Είχα τόν φόβο ότι ή Αγγλική πολιτική, έφ' όσον είχε ταχθή υπέρ τής επιστροφής τού Βασιλέως, θά έκαμνε τό πάν νά διάσπαση τήν Άντίστασι γιά νά τήν φέρη στή γραμμή της ή καί νά προκαλέση τή διάλυσί της μέ οποιοδήποτε μέσον.
Καί ό Άρης καί εγώ, αποφεύγαμε νά κυττάξουμε ό ένας τόν άλλον. Ό καθένας έβλεπε μπροστά του. Ό Άρης μάζευε τά λιανόκλαδα πού ήσαν γύρω καί, νευρικά, τά έσπαζεν όλα μαζύ. Έγώ μέ τό ραβδί μου διέγραφα κύκλους γύρω άπό τά πόδια μου. Βαθειά σιωπή, σάν ό καθένας μας νά είχε άπομονωθή μέ τίς σκέψεις του.
Ξαφνικά, ό Βελουχιώτης, σήκωσεν απότομα τό κεφάλι του, γύρισε πρός εμένα, μέ άρπαξεν άπό τίς πλάτες γιά νά μέ στρέψη πρός αυτόν καί μέ σουφρωμένο μέτωπο καί γενειάδα τρεμάμενη, έκραύγασε.
- Έλα μίλα. Τί στό διάβολο θέλεις νά μού πής; Έλα μίλα καί σταμάτησε νά άνακατώνης τά χώματα σάν μικρό παιδί. Μίλα! Πήρε μιά βαθειά αναπνοή, καί κατεβάζοντας τή φωνή του πού μόλις νά ακούεται, συνέχισε... - Ξέρω τί θέλεις νά μού πής, έλα, λέγε....
- Τί λές Άρη, θά πετσοκοφτούμε αναμεταξύ μας; θά πέσουμε στήν παγίδα πού μάς στήνουν τό Κάιρο καί οί Εγγλέζοι;
- Δέν ξέρω, Δέν πρέπει. Θά ήταν καθαρή τρέλλα.
- Ναί, άλλά τί θά κάμετε σεις, τό ΕΑΜ — ΕΛΑΣ. Είσθε οί πιό δυνατοί. Άπό σάς εξαρτάται νά μήν βγάλουμε τά μάτια μας μόνοι μας. Έχω τήν έντύπωσι ότι ό Τζήμας καί ό Ρούσσος επέστρεψαν έξω φρενών. Τί θά κάμετε τώρα;
- Αλήθεια, Κομνηνέ, δέν ξέρω τί θά γίνη, άπήντησεν ό Άρης μέ μιά βαρεία φωνή. Δέν εξαρτάται μόνον άπό μένα. (ΣΗΜ. Τονίζει την "αδυναμία του" μπροστά στα κομματόσκυλα)
- Τότε άπό ποιόν εξαρτάται, άν δέν εξαρτάται άπό σένα; — ρώτησα μέ κάποιο τόνο διαμαρτυρίας καί δυσπιστίας.
Μέ κύτταξε κατάματα, μέ μάτια θολά - θάλεγε κανείς πώς τα μάτια τού Βελουχιώτη ήταν έτοιμα νά κλάψουν — καί σιγά καί αποφασιστικά μού είπε.
- Άκουσε, συναγωνιστή Κομνηνέ. Μή μού κάνεις ερωτήσεις παραπειστικές καί μπερδεμένες. Αγαπώ αυτόν τόν τόπο περισσότερο άπό τή ζωή μου. Έχεις τήν έντύπωσι ότι δέν καταλαβαίνω πώς ή κατάστασις, όπως ήρθαν τά πράγματα, είναι πολύ κρίσιμη; Μήν μού τό κοπανάς διαρκώς. Μέ αναστατώνει καί μέ αρρωσταίνει.
- Καί τότε; είπα...
- Άκουσε, άκουσε, μή βιάζεσαι. Καί μέ μιά μικρή διακοπή καί μέ φωνή σπασμένη, ό Βελουχιώτης συνέχισε. - Είδα τόν Ζέρβα, μείναμε μαζύ μιά εβδομάδα. Δέν πήγα στά Τζουμέρκα νά δώ τόν Ζέρβα ούτε γιά τό Μέτσοβο, ούτε γιά τούς Φιλιάτες· ούτε καί γιά κάτι μικρο-ανόητες παρεξηγήσεις. Δέν ζούμε στόν καιρό τής Φεουδαρχίας, γιά νά θέλουμε νά μοιράσουμε τήν Ελλάδα μεταξύ μας. Πήγα νά δώ τί έχει ό άνθρωπος μέσα του. Καί θά πρέπει νά σού πώ, σταράτα, πώς δέν μού άρεσε καθόλου ή στάσις του γενικά. Απέφυγε συστηματικά νά συζήτηση μαζύ μου τό ζήτημα τού Βασιλέως καί πάνω στό μεταπολεμικό καθεστώς στήν Ελλάδα. Βέβαια - μήν κουνάς τό κεφάλι σου, περίμενε — βέβαια δέν περιμένω άπό τόν Ζέρβα νά είναι ούτε καί νά σκέπτεται σάν κομμουνιστής, καθόλου. Άλλά περιμένω νά είναι στήν πραγματικότητα ένας ειλικρινής δημοκράτης καί άς είναι καί άντικομμουνιστής. Δέν βλέπεις, σύ τουλάχιστον, τό παιγνίδι πού παίζει, ή μού κάνεις καί σύ ακόμα, στή δύσκολη αυτή στιγμή, τόν κουτό- δέν σού πάει.
- Όχι, Άρη· απήντησα κάπως ξαφνιασμένος. Καί άν τό έβλεπα, καί άν τό υποπτευόμουνα, θά μέ άφηνεν αδιάφορο. Αυτό είναι δυνατόν νά έξουδετερωθή. Μ' αυτήν τήν πεποίθησι, σ' αυτή τήν κρίσιμη στιγμή — γιατί όπως καί σύ τό αναγνωρίζεις είναι κρίσιμη — προσβλέπω ακόμα περισσότερο στους αντάρτες τού ΕΔΕΣ, καί θά μείνω μαζύ τους μέχρι τέλους. Θέλω νά ζήσω ή νά πεθάνω μαζύ τους. Γιατί, πρέπει νά τό καταλάβης, Άρη, πιστεύουν ό,τι πιστεύω καί έγώ καί ή πίστις μας στήν Ελλάδα, μπαίνει όπως καί σένα, πάνω άπό κάθε άλλο υπολογισμό. (ΣΗΜ. Εμμέσως πλην σαφώς, ο Πυρομάγλου, τονίζει ότι η αγάπη του Αρη για την Ελλάδα είναι πιο πάνω κι απ' το κόμμα!). Αισθάνομαι ότι έχω ένα ιερό καθήκον νά τούς διαφυλάξω άπό κάθε περιττή θυσία, άν μπορεί καί όποτε μπορεί νά άποφευχθή καί άν εξαρτάται άπό μένα, νά τήν απομακρύνω ολότελα. Άν θέλεις νά δούμε πιο βαθειά τό πράγμα, δέν νομίζεις ότι άν αρχίσουμε νά σκοτωνόμαστε μεταξύ μας, είναι μία άλλου είδους προδοσία; Πάει νά χύσουμε τό αίμα τών νέων τής Ελλάδος, χωρίς κανένα λόγο; Θά είναι, όπως κάποτε είπες, ή δύναμίς μας σέ ειρηνική περίοδο, όπως τώρα στόν πόλεμο είναι πάλι ή δύναμίς μας. Σήμερα υπερασπίζονται τίς έλευθερίες τού Ελληνικού Λαού· αύριο θά δώσουν κάποια ουσία στή ζωή καί στήν ελευθερία...
- Ναι. Ναί. Έχεις πολύ δίκηο, προσέθεσεν ό Βελουχιώτης, σκεπτικός. Μέ ρωτάς τί θά κάνουμε, μείς οί 'Ελασίτες, οί Έαμίτες. Έ λοιπόν, θά σού πώ. Μπορώ οπωσδήποτε νά σού υποσχεθώ ένα πράγμα. Κάθε παρεξήγησις, κάθε καχυποψία μπορεί νά διαλυθή αναμεταξύ μας, υπό έναν όρον...
- Ποιος είναι αυτός; ήρώτησα.
- Ύπό τόν όρον ότι ό Ζέρβας θά δηλώση δημοσία, άπό τό μπαλκόνι τού πιό μικρού χωριού, ότι είναι εναντίον τής επιστροφής τού Βασιλέως χωρίς δημοψήφισμα. Αυτό είναι όλο. Έάν τό κάμει αυτό, τότε δέν μάς χωρίζει τίποτε καί θά σάς αφήσουμε ήσυχους...
- Πολύ καλά· απήντησα μέ καταφανή άνακούφισι, ή οποία έκαμε τόν Άρη νά χαμογελάση ευχάριστα. Αυτό μπορώ νά σού τό υποσχεθώ εκατό τοις εκατό. Σέ μιά εβδομάδα θά έχεις νέα μου, και σού υπόσχομαι ότι τά νέα μου θά είναι ευχάριστα. Πού θέλεις νά σέ συνταντήσουμε;
- Στά Τζουμέρκα- καί κυττάζοντάς με κατάματα - σάν νά ήθελε νά μού θυμίση τήν Ρουβέλιστα (Δεκέμβριος 1942) - προσέθεσε. Καί θάρθω πάλι μόνος....
Ένόμισα πώς ήταν στιγμή νά τού ζητήσω κάτι.
- Τώρα, είναι ή σειρά μου Άρη νά σού ζητήσω κάτι. Σέ παρακαλώ νά σταματήσουν οι ενοχλήσεις καί οί προκλήσεις τού .ΕΛΑΣ εναντίον τών όμάδων τού ΕΔΕΣ στή Θεσσαλία...
Μέ ξανακύτταξε βαθειά, σάν νά ήθελε νά ξαναρχίση ή συζήτησι, καί είπε.
- Πολύ καλά θά γίνη.
Στήν πλατεία τής Νεράιδας, έξω άπό τό σπίτι τού Πλαστήρα, χωρίσαμε. Απομακρύνθηκα μέ τήν πεποίθησι ότι ό Βελουχιώτης μού μίλησε ειλικρινά καί ή επιτυχία μου ήταν πλήρης…»
Διαβάστε όλο το άρθρο στο "Arcadia - It hurts!" »
Μεταφράστε αυτό το άρθρο (Translate this article) »
